سر سی. پی. سریواستاوا
سر سی. پی. و غولِ کوچکاندام
شری ماتاجی نیرمالا دوی در سراسر جهان به عنوان نیروی الهامبخش پشت ساهاجا یوگا شناخته میشود. در کنار شهرت او به عنوان یک رهبر معنوی، داستان برجسته دیگری نیز وجود دارد: زندگی حرفهای خارقالعاده همسرش، سر چاندریکا پراساد سریواستاوا.
کسانی که این فرصت را داشتهاند تا شخصاً زمانی را در کنار شری ماتاجی بگذرانند، با شخصیت بلندقد، موقر و آرامِ «سر سی. پی.» نیز آشنا بودهاند؛ نامی که با محبت او را به آن صدا میکردند.
سر سی. پی. سریواستاوا دولتمردی برجسته بود که چهار دوره پیاپی به عنوان دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی سازمان ملل متحد خدمت کرد و در همین دوران توسط ملکه الیزابت دوم لقب شوالیه دریافت کرد.
سر سی. پی. و شری ماتاجی زمانی ازدواج کردند که او افسر جوان و نسبتاً گمنامی در خدمات کشوری هند بود. او بارها گفته بود که موفقیت چشمگیر حرفهایاش تا حد زیادی نتیجه پیروی از توصیهها و شهود همسرش بوده است.
اندکی پس از ازدواجشان، این فرصت کمنظیر به او پیشنهاد شد که یا به خدمات اداری نخبه هند بپیوندد یا وارد بدنه دیپلماتیک شود که اگر معتبرتر نبود، دستکم همسطح آن بود. دوستانش او را تشویق میکردند که دیپلمات شود، زیرا در آن صورت سفیر شدن فقط مسئله زمان بود.
اما خانم سریواستاوا بدون هیچ تردیدی گفت: «نه، بیایید در کشور خودمان بمانیم. بیایید همینجا به کشورمان خدمت کنیم.» هیچکس نمیتوانست اتفاقات بعدی را پیشبینی کند؛ زمانی که از خلال مجموعهای از دیدارهای غیرمنتظره، سر سی. پی. به عنوان منشی شخصی نخستوزیر هند، لعل بهادر شاستری منصوب شد.
در نگاه واپسین، این رویدادی سرنوشتساز بود؛ زیرا لعل بهادر شاستری از بسیاری جهات تجسم همان فلسفه سهاجی بود که شری ماتاجی نماینده آن بود و بعدها آن را با جهان به اشتراک گذاشت. پس از بازنشستگی از خدمات دولتی، سر سی. پی. بار دیگر با تشویق همسرش کتاب «لعل بهادر شاستری: زندگی حقیقت در سیاست» را نوشت؛ کتابی که در آن، شاستری را دارای بسیاری از ویژگیهای شری راما توصیف میکند: فروتنی، احترام عمیق به همه انسانها، و حس بزرگ شرافت و وظیفهشناسی.
سر سی. پی. مینویسد که شاستری «واقعاً به دارما، درستکاری، حقیقت و اخلاق پایبند بود. هیچ تظاهری در او وجود نداشت. هیچ دوگانگیای وجود نداشت. هیچ آقای شاستریِ درونی که با آقای شاستریِ بیرونی متفاوت باشد وجود نداشت. او کاملاً یکی بود: یکی در درون، یکی در بیرون، زیبا در درون، زیبا در بیرون.»
آقای شاستری با جثه کوچک، ظاهر ظریف و رفتار متواضعانهاش باعث میشد بسیاری تصور کنند که بهراحتی میتوان بر او غلبه کرد.
مدت کوتاهی پس از آنکه شاستری نخستوزیر شد، پاکستان به کشمیر حمله کرد. پاسخ شاستری این بود: «من مردی صلحطلب هستم، اما مرد شرافت نیز هستم. وظیفه من به عنوان نخستوزیر، دفاع از کشور است.»
همانطور که سر سی. پی. گفت: «این مرد صلحجو، مانند یک غول ایستاد.»
«لعل بهادر شاستری کاملاً یگانه بود: یکی در درون، یکی در بیرون، زیبا در درون، زیبا در بیرون.»
سر سی. پی. سریواستاوا، دسامبر ۱۹۹۴
از این جهت، شاستری مشعلی را حمل میکرد که مهاتما گاندی نخستین بار آن را برافروخته بود. او ادامه داد: «ویژگی منحصربهفرد هند این است که ما هندو، مسلمان، مسیحی، سیک، پارسی و پیروان همه ادیان دیگر را در کنار هم داریم، اما این مسائل را وارد سیاست نمیکنیم. این تفاوت هند و پاکستان است. در حالی که پاکستان خود را یک کشور اسلامی معرفی میکند و از مذهب به عنوان عامل سیاسی استفاده میکند، ما هندیها آزادی داریم هر دینی را که میخواهیم دنبال کنیم و به هر شیوهای که میخواهیم عبادت کنیم. از نظر سیاسی، هر یک از ما به همان اندازه دیگری هندی هستیم.»
در جریان مذاکرات صلح بعدی، شاستری توانست تمام طرفهای مقابل را با دیدگاه خود همراه کند و آنها با یکدیگر صلحی پایدار با پاکستان برقرار کردند. شاستری در همان مذاکرات صلح، بهطور غیرمنتظره و ظاهراً بر اثر حمله قلبی درگذشت. سر سی. پی. هنگام مرگ در کنار او بود. او بعدها نوشت که «هیچ افتخاری بزرگتر از این نداشتهام که فرصت خدمت به شری لعل بهادر شاستری را داشته باشم.» [۱]
الهامگرفته از شخصیت بزرگ لعل بهادر شاستری و با کمک و حمایت فعال همسرش، سر سی. پی. مسیر حرفهای درخشان خود را آغاز کرد؛ ابتدا به عنوان مقام ارشد خدمات اداری هند، سپس رئیس شرکت کشتیرانی هند، و در نهایت طولانیترین دبیرکل تاریخ سازمان بینالمللی دریانوردی سازمان ملل متحد.
سازمان بینالمللی دریانوردی تنها نهاد سازمان ملل است که در لندن مستقر است و در طول شانزده سالی که سر سی. پی. در آنجا خدمت میکرد، شری ماتاجی برای نخستین بار مأموریت خود را برای معرفی مدیتیشن ساهاجا یوگا به جهان آغاز کرد.
۱. سی. پی. سریواستاوا، «لعل بهادر شاستری: زندگی حقیقت در سیاست»، دهلی نو: انتشارات دانشگاه آکسفورد، ۱۹۹۵.
