ઘર અને ઘરબાર
જ્યાં સમગ્ર વિશ્વ એક કુટુંબ છે
શ્રી માતાજીના નાના ભાઈ હેમંત પ્રસાદ રાવ ("H.P.") સાલ્વે તેમની એકાઉન્ટન્સીની પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતી વખતે ઘણીવાર તેમની સાથે રહેતા હતા. શ્રી સાલ્વેએ તે સમયે તેમની બહેને તેમને જે કાળજી અને ધ્યાન આપ્યું હતું તે યાદ કર્યું, તેમની આદત પ્રમાણે અડધી રાત્રે ચાનો કપ તૈયાર કરવા માટે મોડે સુધી જાગ્યા હતા. તે પહેલા તેની દીકરીઓને સૂવડાવી દેતા, પછી "... લગભગ એકાદ કલાક સુધી મારા માથામાં માલિશ કર્યા પછી તેઓ જઈને ગરમ ચાનો કપ તૈયાર કરીને મને આપતા.” [1]
તેમની પરીક્ષાઓ પછી, શ્રી માતાજી, તેમના ભાઈને જાણીતા સંગીતકારોના કોન્સર્ટમાં લઈ ગયા. તેઓ સૂર સિંગાર સંસદના પ્રારંભિક ઉપાધ્યક્ષ હતા, જે સંગીતના કાર્યક્રમોને પ્રોત્સાહન આપતી સાંસ્કૃતિક સંસ્થા હતી (તે હવે ફેસબુક પર મળી શકે છે), તેમજ મ્યુઝિક ક્લબ ઑફ બોમ્બેના સભ્ય પણ હતા. અને તેમને ઘણીવાર વિવિધ કોન્સર્ટમાં આમંત્રિત કરવામાં આવતા હતા. શ્રી સાલ્વેએ બિસ્મિલ્લાહ ખાન, આમીર ખાન, ભીમસેન જોશી, શિવકુમાર શર્મા અને વિલાયત ખાન જેવા મહાન કલાકારોને સાંભળવાનો અપાર લહાવો યાદ કર્યો. વર્ષો પછી, ઘણા પ્રખ્યાત સંગીતકારોએ શ્રી માતાજી માટે વ્યક્તિગત રીતે વગાડ્યું, જેમ કે અમજદ અલી ખાન, હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા અને દેબુ ચૌધરી.
1961 માં, શ્રી માતાજીએ યુવાનોમાં રાષ્ટ્રીય, સામાજિક અને નૈતિક મૂલ્યોને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે 'યુથ સોસાયટી ફોર ફિલ્મ્સ' શરૂ કરી. તેઓ મુંબઈમાં ફિલ્મ સેન્સર બોર્ડના સભ્ય પણ હતા.
"... શ્રી માતાજીએ લખનૌમાં ઘર બાંધવાનું શરૂ કર્યું હતું," H.P. સાલ્વેએ યાદ કર્યું. જ્યારે તેઓ એકસાથે આરસ ખરીદવા માટે જબલપુર જતા, ત્યારે તેઓ ઘણી વાર તેમની સાથે જતા, ઊચ્ચ ગુણવત્તાની, સૌંદર્યલક્ષી રીતે આનંદદાયક સામગ્રી તેમના સ્ત્રોત પર અને ઉત્તમ કિંમતે મેળવવાની તેમની વ્યવહારુ ક્ષમતાને જોતા. આ કૌશલ્ય વર્ષો સુધી ઉપયોગી રહ્યું, કારણ કે શ્રી માતાજીએ ઘણાં વિવિધ મકાનોના બાંધકામ અને નવીનીકરણની દેખરેખ રાખી હતી. જર્જરિત મિલકતો લેવી અને તેનું સમારકામ કરવું એ શ્રી માતાજીના ઉત્તરાર્ધના જીવનનું લક્ષણ બની ગયું હતું, જે ક્ષતિગ્રસ્ત વ્યક્તિઓને તેમના ઘરમાં આવકારવાની અને તેમને સંતુલન અને આરોગ્ય તરફ પાછા ફરવામાં મદદ કરવાની તેમની ક્ષમતા સમાન હતા.
શ્રી સાલ્વેએ તેમના સંસ્મરણોમાં લખ્યું છે, “માર્બલ મંગાવી લીધા પછી અમે અમારા એક પિતરાઈ ભાઈને મળવા ગયા. તેમની પુત્રી સ્થાનિક રોબર્ટસન કોલેજમાં પ્રોફેસરની વિદ્યાર્થિની બની, જે આધ્યાત્મિક પ્રવચન આપતી હતી. શ્રી માતાજીનો આધ્યાત્મિકતા તરફનો ઝોક જાણીને મારા પિતરાઈ ભાઈએ શ્રી માતાજી અને પ્રોફેસર વચ્ચે મુલાકાત ગોઠવી. નિર્મલાને જોઈને, તે હાથ ઊંચા કરીને તેમની તરફ દોડ્યો, અને કહ્યું: ‘ઓ મા, .. હું તમને મળવા માટે આટલા લાંબા સમયથી આતુર છું! અને આજે મારું સપનું પૂરું થયું.' આમ કહી શ્રી માતાજીના ચરણોમાં પ્રણામ કર્યા. હું આ બધાનો અંગત સાક્ષી હતો અને મારા પિતરાઈ ભાઈ અને તેની પુત્રી પણ હતી."
આ 1961ની વાત હતી, હજુ એ સમય નહોતો આવ્યો જ્યારે નિર્મલા પોતાનું આધ્યાત્મિક કાર્ય હાથ ધરશે. પ્રેમાળ અને સમર્પિત પત્ની અને માતા, તેમણે તેમની બે પુત્રીઓ મોટી થઈ અને લગ્ન કર્યા ત્યાં સુધી રાહ જોઈ.