લગ્ન અને સ્વતંત્રતા
કુટુંબ અને સમાજ માટે કરોડરજ્જુ
શ્રી માતાજીનું બાળપણ અને કિશોરાવસ્થા નવા ભારતીય રાષ્ટ્રના જન્મ સાથે સંકળાયેલી હતી, અને એક પત્ની અને યુવાન માતા તરીકેના તેમના વર્ષો સમાન સાબિત થયા.
નિર્મલા સાલ્વે, જે હવે શ્રી માતાજી નિર્મલા દેવી તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખાય છે, તેમના લગ્ન 7મી એપ્રિલ, 1947ના રોજ ચંદ્રિકા પ્રસાદ શ્રીવાસ્તવ સાથે થયા હતા. એકસો 29 દિવસ પછી, 14મી ઓગસ્ટે, મધ્યરાત્રિએ ભારત આઝાદ થયું.
શ્રી માતાજીના નાના ભાઈ તરીકે એચ.પી. સાલ્વે, જેને પ્રેમથી બાબામામા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેમણે કહ્યું: “કોમી રમખાણો દરમિયાન (1947 ના ભાગલા સમયે) એક પ્રસંગ હતો જ્યારે કોઈએ દરવાજો ખખડાવ્યો. જ્યારે નિર્મલાએ તેને ખોલ્યું, ત્યારે તેમણે પ્રવેશદ્વાર પર એક મહિલા અને બે સજ્જનોને અત્યંત ગભરાયેલા અને ભયભીત દેખાતા જોયા. તેઓએ નિર્મલાને કહ્યું કે તેઓ પાકિસ્તાનના શરણાર્થીઓ છે અને તેમાંથી એક મુસ્લિમ હોવાથી, હિંદુઓ તેમની પાછળ હતા અને ખેંચેલી તલવારો સાથે તેમનો પીછો કરી રહ્યા હતા. નિર્મલાએ એક પણ ક્ષણના ખચકાટ વિના તેમને અંદર લઈ ગયા અને એક રૂમમાં સંતાડી દીધા.
"થોડા સમય પછી કેટલાક લોકો ખેંચેલી તલવારો સાથે આવ્યા," તેણે ચાલુ રાખ્યું, "અને કહ્યું કે એક મુસ્લિમ ઘરમાં છુપાયેલો છે. નિર્મલાએ સ્પષ્ટપણે તેનો ઇનકાર કર્યો અને એમ કહીને બડબડાટ કર્યો કે તે પોતે કટ્ટર હિંદુ છે, તો તે કેવી રીતે એક મુસ્લિમને રક્ષણ આપી શકે. તલવારોવાળા લોકોએ શરૂઆતમાં તેના પર વિશ્વાસ ન કર્યો, પરંતુ તેના કપાળ પર મોટી બિંદી જોઈ, જે એક હિન્દુ પરિણીત મહિલાનું પ્રતીક છે, તેથી તેઓ ને ખાતરી થઈ અને તેઓ જતા રહ્યા…” [1]
આ ઘટના તેમની ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન બની હતી, અને તેમણે ડિસેમ્બર 1947માં તેમના પ્રથમ બાળક કલ્પનાને જન્મ આપ્યો હતો. 29મી જાન્યુઆરી, 1948ના રોજ શ્રી માતાજી મહાત્મા ગાંધીને મળ્યા, જેમણે કલ્પનાને પોતાના ખોળામાં લીધી અને કહ્યું, “નેપાળી (એક. સ્નેહભર્યું ઉપનામ તેમણે શ્રી માતાજીને આપ્યું હતું), તમે જોવા જેવા જ છો, હવે તમે માતા છો. તમે તમારું આધ્યાત્મિક કાર્ય ક્યારે શરૂ કરવા જઈ રહ્યા છો? હવે અમે મુક્ત છીએ, તમારે જે કરવું હોય તે શરૂ કરવું જોઈએ.” દુઃખદ રીતે, બીજા દિવસે, એક રાજકીય ઉગ્રવાદીએ મહાત્મા ગાંધીની હત્યા કરી જ્યારે તેઓ સાંજની પ્રાર્થનામાં હાજર હતા.
1948 માં શ્રી માતાજીના પતિ ચંદ્રિકા પ્રસાદ (પાછળથી વ્યાપકપણે સર સી.પી. શ્રીવાસ્તવ તરીકે ઓળખાય છે, 1990 માં રાણી એલિઝાબેથ II દ્વારા નાઈટ તરીકે ઓળખાય છે), ભારતીય વિદેશ સેવા અને ભારતીય વહીવટી સેવા (I.A.S) માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા. શ્રી માતાજીની સલાહને અનુસરીને, સર સી.પી. I.A.S માં રહેવા માટે ચૂંટાયા અને તેઓ સરહદોની અંદરથી તેમના દેશની સેવા કરતા. લગ્નના આ વ્યસ્ત પ્રથમ વર્ષો દરમિયાન, તેમના બીજા બાળક, સાધનાનો જન્મ ફેબ્રુઆરી 1950 માં થયો હતો. તે વર્ષના મે મહિનામાં, સર સી.પી. લખનૌમાં સિટી મેજિસ્ટ્રેટ તરીકે નિમણૂક કરવામાં આવ્યા હતા. અને યુવાન પરિવાર થોડો સમય ત્યાં રહ્યો હતો.
1951ના અંતમાં સર સી.પી. અધિક જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ તરીકે મેરઠ ગયા. સ્ટાફ બંગલો એક મોટી મિલકત પર સ્થિત હતો. અને પરંપરાગત બ્રિટિશ શૈલીમાં બાંધવામાં આવ્યો હતો. શ્રી માતાજી, હવે બે નાના બાળકો સાથે, બંગલાની બાજુની જમીનમાં ફાર્મહેન્ડની મદદથી ખેતી કરતા. તેમણે બિનઉપયોગી જમીનને ખૂબ જ ફળદ્રુપ વનસ્પતિ બગીચામાં ફેરવી. તેમણે ઘરના ઉપયોગ માટે શાકભાજી ઉગાડ્યા અને તેમના કુટુંબની આવકને પૂરક બનાવવા માટે વધારાનું વેચાણ કર્યું.
તેમના સંસ્મરણોમાં, એચ.પી. સાલ્વેએ યાદ કર્યું, “શ્રી માતાજીના ખેતરને જિલ્લાનું શ્રેષ્ઠ ખેતર માનવામાં આવતું હતું. રીંગણા એટલા મોટા હતા કે હું તેને ઉપાડી શકતો ન હતો. તેણીએ ખૂબ, ખૂબ મોટા ફૂલકોબી, ખૂબ મોટા ટામેટાં, ખૂબ મોટી કાકડીઓનું ઉત્પાદન કર્યું. તેમણે આટલા મોટા કદના શાકભાજી કેવી રીતે બનાવ્યા તે અવિશ્વસનીય હતું."
1953માં શ્રી માતાજીનો પરિવાર મુંબઈ આવ્યો ત્યારે સર સી.પી. ડિરેક્ટોરેટ-જનરલ ઑફ શિપિંગ (પાછળથી શિપિંગ કોર્પોરેશન ઑફ ઈન્ડિયા તરીકે ઓળખાતું)માં પોસ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું. એચ.પી. સાલ્વેએ પ્રાચીન ગુફાઓ, ધોધ, જંગલો અને વન્યપ્રાણીસૃષ્ટિથી ભરપૂર સુંદરતા ધરાવતો મધ્ય ભારતમાં, છિંદવાડા નજીકના હિલ સ્ટેશન પચમઢી ખાતે શ્રી માતાજી અને તેમના બાળકો સાથે ઉનાળાની અદ્ભુત રજાઓ યાદ કરી. શ્રી માતાજી અને તેમના પરિવારે પણ ઘણો સમય નાગપુરમાં વિતાવ્યો, જ્યાં તેમના ઘણા સંબંધીઓ રહેતા હતા.
રવિવાર, 8મી ફેબ્રુઆરી 1955 ના રોજ, ડૉક્ટરોએ શ્રી માતાજીના પિતાને હોસ્પિટલમાં દાખલ કર્યા. એક અઠવાડિયા પછી તેમના બધા બાળકો તેમની આસપાસ ભેગા થયા. શ્રી માતાજી તેમના પિતાની અત્યંત નજીક હતા. અને હંમેશા તેમની સલાહને મહત્વ આપતા હતા, ખાસ કરીને આધ્યાત્મિક બાબતોમાં. તેમના ભાઈએ યાદ કર્યું કે તેમના પિતાએ નિર્મલાને પૂછ્યું હતું કે "શું તમે પદ્ધતિ શોધી શક્યા છો?" - સામૂહિક અનુભૂતિ આપવાની પદ્ધતિનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમના પરિવારથી ઘેરાયેલા, પ્રસાદ સાલ્વેનું બે દિવસ પછી, 17મી ફેબ્રુઆરી, 1955ના રોજ અવસાન થયું. H.P. સાલ્વેએ પ્રશંસા કરી કે શ્રી માતાજી, "જેઓ એક ભિખારીને પણ જુએ તો દયાળુ હોવાથી આંસુઓથી આંખો ભરાઈ જતી, એ મહાન અંગત ખોટની તે ક્ષણે તેમની બધી હિંમત બોલાવી અને અંતિમ સંસ્કારની વ્યવસ્થા કરવાનું શરૂ કર્યું."