ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ
ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬು
ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದ ವರ್ಷಗಳು ಹೊಸ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಜನನದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಯುವ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಕಳೆದ ಅವರ ವರ್ಷಗಳೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದವು.
ಈಗ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿ ನಿರ್ಮಲಾ ದೇವಿ ಎಂದು ಪರಿಚಿತರಾಗಿರುವ ನಿರ್ಮಲಾ ಸಾಲ್ವೆ ಅವರು 7 ಏಪ್ರಿಲ್ 1947ರಂದು ಚಂದ್ರಿಕಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಆಗಸ್ಟ್ 14ರಂದು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು.
ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರಾದ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬಾಬಾಮಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಎಚ್.ಪಿ. ಸಾಲ್ವೆ ಅವರು ಹೀಗೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು:“ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಗಲಭೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ (1947ರ ವಿಭಜನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ) ಯಾರೋ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟಿದ ಒಂದು ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು. ನಿರ್ಮಲಾ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಾಗ, ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಪುರುಷರು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಭೀತರಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು. ಅವರು ತಾವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಬಂದ ನಿರಾಶ್ರಿತರೆಂದು ನಿರ್ಮಲಾಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಹಿಂದೂಗಳು ಅವರನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಓಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಿರ್ಮಲಾ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಹಿಂಜರಿಯದೆ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಒಂದು ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿದರು.
ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಕೆಲವು ಜನರು ಬಂದರು,” ಎಂದು ಅವರು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು, “ಮತ್ತು ಈ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮುಸ್ಲಿಂ ಅಡಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನಿರ್ಮಲಾ ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿ, ತಾನೇ ಒಬ್ಬ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಹಿಂದೂ, ಹಾಗಿರುವಾಗ ಮುಸ್ಲಿಮನಿಗೆ ಹೇಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವರನ್ನು ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಜನರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ನಂಬಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವಳ ಹಣೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಬಿಂದಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಅದು ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಅವರು ಆಕೆ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನಂಬಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟುಹೋದರು…[1](opens in new tab)
ಈ ಘಟನೆ ಅವರ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. 1947ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಮಗುವಾದ ಕಲ್ಪನಾಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು.1948ರ ಜನವರಿ 29ರಂದು ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಕಲ್ಪನಾಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು, “ನೇಪಾಳಿ” (ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರಿಗೆ ಅವರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಅಡ್ಡಹೆಸರು), “ನೀನು ನೋಡಲು ಈಗಲೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದೀಯ, ಆದರೆ ಈಗ ನೀನು ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದೀಯ. ನಿನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಿದ್ದೀಯ? ಈಗ ನಾವು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ನೀನು ಏನು ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದ್ದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಈಗ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
1948ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರ ಪತಿ ಚಂದ್ರಿಕಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ (I.A.S.)ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ನಂತರ ಅವರು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸರ್ ಸಿ.ಪಿ. ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಎಂದು ಪರಿಚಿತರಾದರು ಮತ್ತು 1990ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II ಅವರಿಂದ ನೈಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಸರ್ ಸಿ.ಪಿ. ಅವರು I.A.S.ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದು, ದೇಶದ ಗಡಿಯೊಳಗಿನಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.ವಿವಾಹದ ಈ ಆರಂಭಿಕ, ಕಾರ್ಯನಿರತ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರ ಎರಡನೇ ಮಗು ಸಾಧನಾ ಫೆಬ್ರವರಿ 1950ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದಳು. ಅದೇ ವರ್ಷದ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ ಸಿ.ಪಿ. ಅವರನ್ನು ಲಖನೌಗೆ ನಗರ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆ ಯುವ ಕುಟುಂಬವು ಕೆಲವು ಕಾಲ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿತ್ತು
1951ರ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ ಸಿ.ಪಿ. ಅವರು ಮೀರತ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆಗಿ ತೆರಳಿದರು. ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ಬಂಗಲೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಈಗ ಇಬ್ಬರು ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರು ಬಂಗಲೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೃಷಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಒಬ್ಬ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅವರು ಬಳಕೆಯಾಗದೆ ಇದ್ದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಫಲವತ್ತಾದ ತರಕಾರಿ ತೋಟವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಮನೆಯ ಬಳಕೆಗೆ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಿ ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.
ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ಎಚ್.ಪಿ. ಸಾಳ್ವೆ ಸ್ಮರಿಸಿದರು, “ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರ ತೋಟವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೋಟವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬದನೆಕಾಯಿ (ಬದನೆ) ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ನಾನು ಅವುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡ ಹೂಕೋಸುಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಟೊಮೆಟೊಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಸೌತೆಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದರು . ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರು ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ತಯಾರಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ನಂಬಲಾಗಲಿಲ್ಲ.
1953ರಲ್ಲಿ ಸರ್ ಸಿ.ಪಿ. ಅವರನ್ನು ಡೈರೆಕ್ಟರೇಟ್-ಜನರಲ್ ಆಫ್ ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ಗೆ (ನಂತರ ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು) ವರ್ಗಾಯಿಸಿದಾಗ ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರ ಕುಟುಂಬ ಮುಂಬೈಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು.ಎಚ್.ಪಿ. ಸಾಲ್ವೆ ಅವರು ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಛಿಂದ್ವಾರಾ ಸಮೀಪದ ಪಚ್ಮಢಿ ಎಂಬ ಗಿರಿಧಾಮದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಅದ್ಭುತ ಬೇಸಿಗೆ ರಜಾದಿನಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಾಚೀನ ಗುಹೆಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು, ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತುವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಪಾರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಅವರ ಅನೇಕ ಸಂಬಂಧಿಕರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಾಗಪುರದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದರು.
1955ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 8ರಂದು, ಭಾನುವಾರದಂದು, ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರ ತಂದೆಯನ್ನು ವೈದ್ಯರು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಒಂದು ವಾರದ ನಂತರ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳು ಅವರ ಸುತ್ತಲೂ ಸೇರಿದರು.ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಆತ್ಮೀಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಬಹಳವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಅವರ ಸಹೋದರರ ನೆನಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ತಂದೆ ನಿರ್ಮಲಾಳನ್ನು, “ನೀನು ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತೇ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದರು — ಇದು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿತ್ತು.ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಪ್ರಾಸಾದ್ ಸಾಲ್ವೆ ಅವರು ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ, 1955ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 17ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್.ಪಿ. ಸಾಲ್ವೆ ಅವರು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು:“ ಒಬ್ಬ ಭಿಕ್ಷುಕನನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರು, ಆ ಮಹತ್ತರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಷ್ಟದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.”