"ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಗುರುವಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅಷ್ಟೇ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು," ಎಂದು ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. "ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ನಾನು ಅವರ ಅಜ್ಜಿಯೋ ಎನ್ನುವಂತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಉಳಿದವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ನಾನೇ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜ್ಞಾನಿ ಎನ್ನುವಂತೆ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಯಸ್ಸಾದವರಿಗಿಂತ ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಸಿಗಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು."

ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ, ಆಂತರಿಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಅಥವಾ ಸದಾಚಾರಕ್ಕೆ ಭದ್ರವಾದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. ಅವರು ಜನರನ್ನು ಬೈಬಲ್ ಅನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು, ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಗಾಂಧೀಜಿಯವರೊಂದಿಗಿನ ಮಾತುಕತೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಕೇವಲ ಮಾನವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸಹಜ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಮೋಚನೆಯನ್ನು ತರಲು ಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರೊಂದಿಗಿನ ತಮ್ಮ ಅನುಭವದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಒಂದು ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು: ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ದಿನಚರಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಜನರನ್ನು ಮುಂಜಾನೆ 4 ಗಂಟೆಗೆ ಎಬ್ಬಿಸುವುದು, ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆಗ ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರು ಅವರಿಗೆ, "ನೀವು ತುಂಬಾ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿದ್ದೀರಿ... ಇದೆಲ್ಲವೂ ಕೊಂಚ ಅತಿಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲವೇ?" ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದರು.

ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವೇಗವು ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕಠಿಣ ಶಿಸ್ತು ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಎಂದು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ವಿವರಿಸಿದರು.

ಇದಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರು, "ಬಾಪು, ನೀವು ಜನರನ್ನು ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಒಳಗಿನಿಂದಲೇ (ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ) ಶಿಸ್ತನ್ನು ಏಕೆ ನೀಡಬಾರದು?" ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.

ಅದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಗಾಂಧೀಜಿ ಕೇಳಿದರು. ಆಂತರಿಕ ರೂಪಾಂತರವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಎಂದು ಅವರು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರಿಗೆ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾ, "ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ನಾವು (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ) ಮುಕ್ತರಾಗೋಣ. ನಾವು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗದಿದ್ದರೆ, ನಾವು ಏನನ್ನು ಆನಂದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ? ನಾವು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಾವು ಇನ್ನೂ ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿಲ್ಲದಿರುವಾಗ, ಆತ್ಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಜನರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಮೊದಲು ವಿದೇಶಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಬೇಕು," ಎಂದರು.

ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸಂದೇಶವು ಅನಕ್ಷರಸ್ಥ ರೈತರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಸದಸ್ಯರವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೂ ತಲುಪಿತು. ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರು ಸಹ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು, ಇತರ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನಿಂತರು.

ಕೊನೆಗೂ 1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು. ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆಗಳಿಗೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆ ಅವರು ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸಿದರು. "ನಾನು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದೆ... ಅವರು ತಕ್ಷಣ ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು," ಎಂದು ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. "ಅವರು ನನಗೆ, 'ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ನಂತರ ನನ್ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗು' ಎಂದರು. ನಾನು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ಅವರು, 'ಈಗ ರಚನಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೋ. ರಚನಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊ...' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು."

ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರು ಮಾನವಕುಲವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ವಿವಿಧ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಪರಿಹಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಅವರು ಸಹಜ ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಪರಿವರ್ತನಕಾರಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಇನ್ನೂ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾದವು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿ ತಮ್ಮ ದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದತ್ತ ಮುನ್ನಡೆಸಿದಂತೆಯೇ, ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರ ಕಾರ್ಯವು ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಲಿದೆ. ಆಂತರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಮಯ ಈಗ ಬಂದಿತ್ತು.