ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಅವರು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಒಬ್ಬ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಭಾರತೀಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಜೀವನದ ನಡುವೆಯೂ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಪಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ದಯೆ ಕರುಣೆ ತೋರುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. 1961 ರಲ್ಲಿ, ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿ 'ಯೂತ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್' ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು.

ಸಹಜ ಯೋಗ ಧ್ಯಾನದ ಸ್ಥಾಪಕಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾ, ಅವರು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು, ಆದಾಯ ಮಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಬಂದ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲಾ ಮಾನವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಆಂತರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಯಂ-ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಆಂತರಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಜಾಗತಿಕ ಎನ್‌ಜಿಒಗಳಿಗೆ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.

ಅವರು ನಿರ್ಗತಿಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಅನಾಥ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ವಿಶ್ವ ನಿರ್ಮಲ ಪ್ರೇಮ್ ಆಶ್ರಮ(opens in new tab)ದಂತಹ ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಪ್ರಬುದ್ಧ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಸಮಗ್ರ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಲಲಿತಕಲೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಅವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ.

21 ನೇ ಶತಮಾನವು ನಮಗೆ ಬಹುಮುಖಿ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ, ಈ ಸವಾಲುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಾಳಿನ ಸಮಾಜದ ಹೊಸ ರೂಢಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಜನರು ಈ ಸವಾಲುಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾರೆ, ಅದು ಜಾಗತಿಕ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತಾಂಧತೆ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಮಾನವ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತವೆ.

ಇಂದು ಸಮಾಜಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ದುರಾಸೆ ಮತ್ತು ಭೌತವಾದದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಭೌತವಾದವು ವಸ್ತುವಿನ ಬಗೆಗಿನ ತಪ್ಪು ಮನೋಭಾವವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದು ನಮಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಾವು ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ನಾವು ಅದನ್ನು ಮೆಚ್ಚಬಹುದು, ಆದರೆ ನಾವು ಅದನ್ನು ಹೊಂದುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ನಾವು ಯಾರಿಗಾದರೂ ಉಡುಗೊರೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರೆ, ನಾವು ಆ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಏನನ್ನಾದರೂ ಖರೀದಿಸುವ ಮತ್ತು ಹೊಂದುವ ಕ್ಷಣಿಕ ಆನಂದವನ್ನು ಮೀರಿ ನಾವು ನಿಜವಾದ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇವೆ.

ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ನಾಭಿ ಚಕ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ 3ನೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೇಂದ್ರವು ನಮ್ಮ ಕುಂಡಲಿನಿ ಜಾಗೃತಿಯ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ನಂತರ ಪ್ರಬುದ್ಧವಾದಾಗ, ನಾವು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ, ದುರಾಶೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮ್ಯಶೀಲತೆಯ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತೇವೆ.ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕರಕುಶಲ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುವ ವಸ್ತುವಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಾವು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿ ಅಂತಹ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಆತ್ಮ-ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ನಂತರ ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ವಸ್ತುವಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುಣಾಂಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಿದರು.

ನಮ್ಮ ಕುಂಡಲಿನಿ(opens in new tab) ಜಾಗೃತಿಯ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ(opens in new tab) ನಂತರ ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ನಾಭಿ ಚಕ್ರ(opens in new tab) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ 3 ನೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೇಂದ್ರವು ಜ್ಞಾನೋದಯವಾದಾಗ, ನಾವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತೇವೆ, ದುರಾಸೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮ್ಯಸೂಚಕತೆಯ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತೇವೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ನಾವು ಭಾವಿಸುವ ವಸ್ತುವಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಾವು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿ ಅಂತಹ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ನಂತರ ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ವಸ್ತುವಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುಣಾಂಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನ ಚಕ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನಮ್ಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ 2 ನೇ ಕೇಂದ್ರದ ಜ್ಞಾನೋದಯ, ಸ್ವಾಧಿಸ್ಥಾನ ಚಕ್ರವು ನಮ್ಮ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇತರರ ಸೃಜನಶೀಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ನಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಹಜ ಸೃಜನಶೀಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ನಮಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.ಅನೇಕ ಸಹಜ ಯೋಗ ಧ್ಯಾನದ ಅಭ್ಯಾಸಕಾರರು ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಘಾತೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಆಶ್ಚರ್ಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶುದ್ಧ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಂತಃಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿ, ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನ(opens in new tab) ಚಕ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನಮ್ಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗಿನ ಎರಡನೇ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನ ಚಕ್ರದ ಜ್ಞಾನೋದಯವು ನಮ್ಮ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇತರರ ಸೃಜನಶೀಲ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ನಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಹಜ ಸೃಜನಶೀಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಹಜ ಯೋಗ ಧ್ಯಾನ ಸಾಧಕರು ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಘಾತೀಯ ಅದಮ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶುದ್ಧ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಂತಃಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿ ಈ ಸುಂದರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗುಣಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸ್ವಯಂ-ವಿನಾಶಕಾರಿ ಹಾದಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನದತ್ತ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿಯೂ ಮುನ್ಸೂಚಿಸಿದರು.

ಶ್ರೀ ಮಾತಾಜಿಯವರ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿಯೇ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇಂಧನವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ತಾವು ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ "ಕೆಲಸ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆನಂದಿಸಿದ ಪ್ರೀತಿಯ ಶ್ರಮ ಎಂದು ಕರೆದರು.